Tôi vừa ký biên bản nghiệm thu một biệt thự 600m2 cho một gia chủ làm nghề địa ốc ở Đà Nẵng thì ông ấy nhìn tôi bảo: “Anh à, tôi ước gì mình bắt đầu lại , em sẽ bỏ cái bể bơi ngoài trời đó, đổi sang một phòng uống trà nhỏ. Cả năm nay cả nhà tôi tắm nó đúng 3 lần.” Điều đó làm tôi giật mình, vì tôi vừa thu 1,2 tỷ chi phí thiết kế mà căn biệt thự vẫn không có thứ gia chủ thực sự cần: một chốn để họ quây quần bên nhau. Đó là lúc tôi ngộ ra rằng công việc của tôi không chỉ là thiết kế bản vẽ, mà là nắm bắt nhu cầu thật. Từ dạo đó, tôi thay đổi cách tư duy của mình, và bài viết này là những gì tôi muốn chia sẻ với bạn đang chuẩn bị việc #keyword#.
Thứ khách hàng vẽ trong bản vẽ không bao giờ giống thứ họ cần khi ở
Trong 10 năm hành nghề, tôi đã gặp vô số gia chủ phác ra những hạng mục họ tưởng là cần thiết, nhưng khi đưa vào dùng lại hoàn toàn khác. Lấy ví dụ ngôi nhà 600m2 kia: gia chủ nhất quyết một hồ bơi ngoài trời diện tích 40m2, một phòng home theater với 20 ghế, và một thang máy riêng loại 6 người. Tôi bố trí đúng như yêu cầu, nhưng khi gia chủ dọn vào, tôi xem camera an ninh mà gia chủ cho xem thì sửng sốt: hồ bơi chỉ được sử dụng vỏn vẹn 3 lần , rạp phim cũng chỉ 5 buổi chiếu trong 12 tháng đầu. Trong khi đó, chi phí xây dựng cho hồ bơi lên tới 800 triệu, rạp phim tốn thêm 1,2 tỷ, còn thang máy tiêu tốn 400 triệu. Tổng cộng khoảng 2,4 tỷ đổ vào những thứ mà gia đình dùng chưa đầy 10 lần trong một năm. Điều buồn cười là khi tôi hỏi gia chủ: “Vì sao anh không phá cái hồ đi?” thì ông ấy trả lời: “Không nỡ, khách đến nhà thấy không có hồ thì ngại lắm.” Tôi hiểu ra rằng phần lớn mọi người thiết kế nhà không phải để sinh hoạt mà để thể hiện đẳng cấp. Kết quả là họ ôm khối tài sản chết cứng, còn những nhu cầu thật như một khoảng yên tĩnh thì lại bỏ trống.
Càng sang trọng càng dễ lãng phí diện tích theo cách không ai ngờ
Khi tôi bước vào việc kiểm tra lại 10 căn biệt thự tôi từng thiết kế trong 5 năm qua, tôi phát hiện một điều đáng báo động: trung bình 27% diện tích sàn không có người dùng trong 90% thời gian. Ví dụ như căn biệt thự 600m2 kia có một hành lang dài 12m, bề rộng 2m , nối từ phòng khách ra khu bếp. Tôi từng đứng đó đếm thử trong một tuần, thấy rằng chẳng có ai đi qua ngoài lúc lau nhà. Phòng khách 80m2 thì mênh mông, nhưng gia đình chỉ dùng một khoảng nhỏ cạnh cửa sổ để uống trà, còn phần còn lại trống trơn cho bụi phủ. Khu vực chờ thang máy to như một phòng ngủ chỉ dùng cho việc chờ thang 30 giây rồi đi mất. Tôi tự hỏi: tại sao chúng ta dành quá nhiều đất cho thứ phô trương mà bỏ quên cảm giác an yên? Từ đó, tôi điều chỉnh cách sắp đặt theo hướng: biến hành lang thành một dãy kệ sách, thu nhỏ phòng khách xuống còn 40m2, phần dôi ra thì biến thành phòng trà. Và thế là gia đình quây quần ở gian trà mỗi tối, thay vì việc mỗi người một góc trong căn nhà rộng mênh mông. Tôi không nói rằng sự sang trọng là thừa thãi, mà là nó cần song hành với tính hữu ích. Một căn biệt thự mà không có góc nào để người ta ngồi lại thì chỉ là bảo tàng, không phải là nhà.
Vật liệu đắt tiền không cứu được một bản vẽ sai ý gia chủ
Tôi nhớ mãi buổi tối hôm đó ông chủ nhà mời khách đến tân gia. Ngôi nhà được đầu tư đá cẩm thạch Ý lót sàn phòng khách và bếp, gỗ óc chó nhập khẩu làm tủ bếp và vách ốp, hệ thống đèn thông minh điều khiển bằng app trị giá 2 tỷ đồng . Ấy vậy mà khi khách đến đông đủ, gia chủ đứng giữa phòng luống cuống chẳng biết bật đèn thế nào, đành phải lấy điện thoại bật đèn flash để tìm công tắc tổng. Chứng kiến cảnh đó, tôi thấy xấu hổ vì chính tôi là người thiết kế ra hệ thống phức tạp đó mà quên mất rằng ông chủ đã ngoài 60, không rành smartphone. Ông chỉ muốn một cái công tắc thường như mọi nhà khác. Từ dạo đó, tôi ngộ ra một điều: đồ xa xỉ chỉ có giá trị khi người dùng biết cách sử dụng. Tôi bắt đầu đặt câu hỏi với từng gia chủ một câu: “Một ngày bình thường của anh chị bắt đầu và kết thúc như thế nào?” Nghe có vẻ đơn giản nhưng câu trả lời vặn ngược cả bản vẽ. Có người bảo họ dậy sớm 5h để chạy bộ trong sân , người khác lại thích nằm dài trên ghế sofa đọc sách xuyên chiều. Vậy nên, tôi bố trí góc tập luyện sát cửa kính hướng ra vườn, còn ai mê đọc sách thì tôi dành riêng một phòng đọc ngập ánh sáng tự nhiên. Nói thẳng ra, thiết kế biệt thự không phải để sống ảo đăng tạp chí, mà là để người ta sống hạnh phúc trong đó. Nếu gia chủ không dùng được, thì đá marble Italia hay gỗ óc chó cũng chỉ là vật chết.
Quy trình thiết kế của tôi sau dự án khiến tôi phải từ chối khách hàng
Sau dự án 600m2 đó, tôi thay đổi toàn bộ quy trình làm việc của mình. Trước đây, tôi nhận hồ sơ là vẽ theo yêu cầu chủ nhà, không cần quan tâm họ ở ra sao. Bây giờ, bắt buộc đầu tiên là yêu cầu gia chủ tự quay video ngôi nhà đang ở của họ, quay chi tiết từng phòng, rồi mô tả 10 khoảnh khắc họ thấy dễ chịu nhất trong ngày. Nghe hơi kỳ nhưng cách này hiệu quả khủng khiếp. Có một cặp vợ chồng trẻ sống ở Sơn Trà quay lại cảnh họ ngồi cà phê sáng ngoài ban công nhìn ra biển mỗi sáng, và họ muốn đưa cái không khí đó vào phòng ngủ. Tôi thiết kế một ô cửa kính lớn ngay cạnh giường, để họ nằm ngắm trời mà không cần dậy. Nghe có vẻ giản đơn nhưng nó làm nên sự khác biệt. Vậy mà, chẳng phải ai cũng đồng ý làm bài tập này. Trong nửa năm đầu áp dụng, tôi đã từ chối 4 hợp đồng thiết kế chỉ vì khách không chịu quay video, họ bảo khách sáo, bảo tôi cứ vẽ đi cho nhanh. Tôi nói thẳng luôn: “Không có video thì tôi chịu không hiểu anh chị muốn gì, mà không hiểu được thiết kế ra cũng vứt đi.” Nghe hơi khó nghe nhưng đó là bài học xương máu từ căn biệt thự 600m2 kia. Kết quả là, 2 dự án mới tôi làm theo đúng quy trình đều thành công ngoài mong đợi: chủ nhà chẳng sửa sang gì sau khi bàn giao, không một lời than vãn về cách bố trí hay chất liệu. Một gia chủ còn nhắn cho tôi: “Nhà tôi giờ chẳng có chỗ nào bỏ phí , cảm ơn anh đã ép tôi quay video.” Tôi kể câu chuyện này không phải để khoe khoang, mà để anh chị nào đang chuẩn bị xây nhà hiểu rằng: thiết kế thi công biệt thự không phải là trò chơi khoe diện tích hay sự chồng chất vật liệu đắt. Bản chất của nó là việc lắng nghe chính con người sẽ sống trong đó. Nếu anh chị đang phân vân giữa hồ bơi và phòng trà, tôi mách thật lòng: hãy thử ghi lại một tuần của mình, xoem bạn dành thời gian ở đâu nhiều nhất. Câu trả lời sẽ nằm ngay trong đó.